TL Verlichting

TL lampen (Frans: tube luminescent ofwel "lichtgevende buis", in de volksmond aangeduid als tl-buis of tl-lampen) op onze planeet produceren meer licht bij elkaar dan welke ander lamptype dan ook. Er wordt geschat dat TL licht ongeveer 80% van 's werelds kunstmatige verlichting voor zijn rekening neemt.

De werking van een TL-lamp

TL werking

De werking van de TL-lamp berust op het opwekken van ultraviolette straling in een kwik-ontlading. Door middel van fosforpoeder op de wand van de TL-lamp wordt de UV-straling omgezet in zichtbaar wit licht. Via elektroden aan weerszijden van de lamp, komen opgewekte elektronen in botsing met elektronen van het gas dat in de lamp zit. Het inwendige fluorescerende poeder zorgt dat vrijgekomen straling omgezet wordt in licht.

De Starter

De starter is gevuld met neongas wat al bij een lage spanning ontsteekt. Er gaat een kleine stroom lopen, waardoor de elektroden in het neonbuisje worden opgewarmd. Doordat deze elektroden zijn vervaardigd uit een bimetaal, trekken de elektroden trekken hierdoor krom, zover todat ze op een gegeven moment elkaar raken. Er gaat dan een grote stroom lopen in de rest van het circuit.

TL werking

De stroom die nu loopt wordt bepaald door de smoorspoel. De gloei-elektroden in de TL-lamp worden nu verhit tot een niveau, waarop de elektronen uit het gloeidraadmateriaal kunnen ontsnappen. De stroom in de starter loopt nu niet meer door het neongas, maar door de bimetalen elektroden, waardoor de bimetalen weer afkoelen. Na korte tijd wordt het contact onderbroken. De stroom in de kring en dus ook in de smoorspoel daalt hierdoor plotseling sterk. Spoelen wekken door zelfinductie een spanning op, die evenredig is met de verandering van de stroom door de spoel. De plotselinge daling van de stroom door de smoorspoel leidt tot een spanningspiek, die oploopt tot zo'n 1000 Volt en deze doet de TL-lamp ontsteken. De spanning over de TL-lamp zakt hierna snel tot brandspanning. De lamp "brandt" nu en in deze situatie wordt de stroomkring gevormd door het ontstoken gas in de TL-lamp en de smoorspoel. Als de TL-lamp ontstoken is heeft de starter geen functie meer en kan deze verwijderd worden. De TL-lamp blijft gewoon branden.

TL-lampen die voorzien zijn van een starter werken op een lage frequentie; 50Hz. Dit levert vaak een "knipperend" effect op wat een hinderlijke invloed kan zijn.

Voor een probleemloze ontsteking dient de starter vervangen te worden telkens als de lamp vervangen wordt.

Electronisch voorschakelapparaat (EVSA)

Modernere TL-lampen zijn voorzien van een electronisch voorschakelapparaat. Deze EVSA stuurt de lamp op een hogere frequentie aan waardoor het stroboscopische effect van de lamp met starter niet meer zichtbaar is. Doordat de EVSA een beter rendement heeft zorgt deze voor een besparing van zo'n 15-20% vermogen ten opzichte van een variant met starter.

Goede voorschakelapparaten van bijvoorbeeld Osram of Philips zijn voorzien van diverse technologieën die het aansturen van de lamp optimaliseren. Hierdoor wordt een hoger lichtrendement gerealiseerd.

Dimmen, daglichtregeling en aanwezigheidsdetectie

EVSA's zijn te verkrijgen in dimbare en niet dimbare types. Het dimmen van de lamp, bijvoorbeeld als er genoeg licht is, kan een extra besparing opleveren. Hiervoor kan een zogenaamde daglichtregeling worden geinstalleerd.

Indien geen personen aanwezig zijn op de werkplek hoeft de verlichting niet aan te staan. Dit kan worden geregeld door middel van een aanwezigheidsdetectie. Deze schakeling schakelt de verlichting uit indien nodig waardoor u extra energie bespaart.

TL: lamptypes

Er zijn diverse TL-varianten te verkrijgen. De meest gangbare zijn de "T8" en de zuinige "T5". Er is ook een oudere "T12". Deze lampen zijn te herkennen aan de diameter.

  • T8 betekent 8/8e van een inch (dus 1 inch).
  • T5 betekent 5/8e inch.

Hieronder een overzicht van de diverse wattages en lengten van (de meest gangbare) TL-lampen.

T8 Lamp (G13)
Vermogen [W] Lengte [mm]
18 589,8
36 1199,4
58 1500
T5 Lamp (G5)
Vermogen [W] Lengte [mm]
14 549
28 1149
35 1449
49 1449

Deze tabellen geven het vermogen van de lamp weer. Het daadwerkelijke verbruik van het systeem ligt hoger, afhankelijk van het voorschakelapparaat (elektronisch of met starter). Om de daadwerkelijke besparing te berekenen van het overstappen van T8 naar T5 zal dit in de berekening moeten worden meegenomen. Tevens is het lichtrendement van de lamp belangrijk; dit rendement geeft aan hoeveel van het vermogen dat naar de lamp wordt gestuurd, daadwerkelijk wordt omgezet in licht.

Naast het lichtrendement van de lamp is het armatuur waar de lamp in is geplaatst van groot belang. Een gedeelte van de lichtopbrengst gaat in het armatuur verloren. Armaturen met een goede reflecterende eigenschappen zal een betere lichtopbrengst op de werkplek leveren dan een armatuur met slechte reflecterende eigenschappen.

Zoals u in de tabellen kunt zien is de lengte van de T8-lamp anders dan de lengte van de T5. Tevens heeft de T5 een andere aansturing dan de T8. Hierdoor is het niet mogelijk om een T8-lamp zonder meer door een T5-lamp te vervangen. GreenFox heeft echter diverse oplossingen om uw bestaande T8-lampen te vervangen door T5 zonder dat u hoeft te investeren in nieuwe armaturen.

Fabricage

Hieronder is een filmpje te zien waarin wordt uitgelegd hoe een TL-lamp wordt gefabriceerd.

Levensduur

De levensduur van T8 en T5-lampen zijn van diverse factoren afhankelijk:

  • De fabrikant van de lamp
  • Het aantal schakelmomenten
  • De kwaliteit van de lamp (fabrikanten leveren vaak diverse typen met verschillende levensduur)

Zo kan een conventionele T8-lamp met starter een levensduur van 10.000 uur hebben terwijl een goede kwaliteit T5-lamp wel meer dan 60.000 branduren kan halen (volgens specificatie van de fabrikant). Het vervangen van een T8 naar T5 geeft dus niet alleen een besparing in het vermogen (en dus in geld) maar ook in de remplacekosten.

Aansturing van een T5-lamp

Voor het correct aansturen van een T5 lamp is een EVSA nodig. Goede kwaliteit voorschakelapparaten hebben diverse technologieën aan boord die de lamp optimaal aansturen. Hierdoor wordt, naast een langere levensduur van de lamp, een energiebesparing gerealiseerd.

Cut-Off

Cut-Off is een technologie die zorgt voor een extra energiebesparing, naast de besparing die een T5-lamp zelf al oplevert. Als een T5-lamp aangaat, blijft er normaliter spanning op het voorschakelapparaat staan. Dat is in principe overbodig. Cut-Off technologie kijkt eerst of de lamp optimaal brandt en sluit daarna alle overbodige circuits af. Dit heeft extra energiebesparing, extra veiligheid en minder warmteontwikkeling tot gevolg.

End of life detection

Gewoonlijk gaan TL-lampen knipperen als ze het eind van de levensduur naderen. Dit knipperen, vergelijkbaar met continu aan- en uitschakelen, vergt veel extra energie. Hierdoor verbruikt een bijna defecte gewone TL-lamp meer energie. Daarnaast is het knipperen nadelig voor de levensduur van het voorschakelapparaat. De End of Life (EOL) detection houdt de conditie van de lamp voortdurend in de gaten. Zodra de lamp het eind van zijn levensduur nadert, wordt deze direct uitgeschakeld. Zo zorgt EOL voor extra energiebesparing en extra veiligheid.

Dubbelzijdige warme start

De warme start van een lamp zorgt dat de levensduur van de lamp optimaal wordt benut. De levensduur van een TL-lamp wordt hoofdzakelijk bepaald door het in- en uitschakelen van de lamp. Tijdens het inschakelen slijten de anode en de kathode van de TL-lamp elke keer een klein beetje. Bij een dubbelzijdige warme start worden de anode en de kathode een aantal milliseconden voorgegloeid, waardoor deze langer meegaan.

Aansturing van een T5-lamp

Voor het correct aansturen van een T5 lamp is een EVSA nodig. Goede kwaliteit voorschakelapparaten hebben diverse technologieën aan boord die de lamp optimaal aansturen. Hierdoor wordt, naast langere levensduur van de lamp, een energiebesparing gerealiseerd.

TL: Kleuren en toepassingen

TL lampen worden geleverd in diverse kleuren. Deze kleuren worden met de volgende codes aangeduid:

  • 827: deze kleur is de meest warme kleur die er te krijgen is voor TL-verlichting en wordt veelal toegepast in horeca en entrees.
  • 830: warmwit. Dit is de meeste gebruikte kleur voor kantoren en winkels
  • 840: koel wit. Deze kleur wordt vaak toegepast in werkplaatsen en showrooms.
  • 865: daglicht; wordt toegepast in bijvoorbeeld autospuiterijen.

De kleurtypeaanduiding staat meestal aangegeven op de TL-lamp. Het eerste cijfer staat voor de kleurweergave.

  • 9: kleurweergave Ra 90..100
  • 8: kleurweergave Ra 80..89
  • 7: kleurweergave Ra 70..79
  • 6: kleurweergave Ra 60..69

Besparen op verlichtingskosten?
Nu verlichtingsscan aanvragen