.

Je moet wel winst maken, als je je idealen wilt realiseren

2 juni 2015

Sociaal ondernemen vereist een nieuw soort ondernemer. Ondernemers, die hun bedrijf niet zien als een manier om zelf snel rijk te worden. Mannen of vrouwen, die hun ondernemerstalent willen inzetten voor een betere samenleving. Mensen die liever zelf iets beginnen dan de moeizame weg via politiek of goede-doeleninstelling volgen. Wat voor mensen zijn dat?

Werkplaats sprak met twee sociaal ondernemers, Huibert de Leede van stadsboerderij en restaurant Uit Je Eigen Stad in Rotterdam, en Renzo Deurloo, oprichter van GreenFox, installateur van hypermoderne verlichtingssystemen. Wat beweegt hen? Wat komen zij tegen op het snijvlak van maatschappelijke en financiële winst?

Artikel-KNHM-afbeelding-2“Ik besefte eigenlijk pas dat ik een ondernemer was, op het moment dat ik er één werd,” bekent De Leede. “Ik had zeven jaar lang andere organisaties helpen veranderen. Ik leerde enorm veel, maar bleef altijd het gevoel houden dat het nét niet was, wat ik echt wilde. En toen hoorde ik, ergens in 2012, voor het eerst over stadslandbouw. Ik lag die hele nacht wakker. Het gevoel van avontuur, ‘hier komen zoveel dingen samen die ik gaaf vind’. De volgende dag heb ik de keuze voor het ondernemerschap gemaakt. Ik heb er nooit spijt van gehad.”

Artikel-KNHM-afbeelding-1Deurloo daarentegen wist al vroeg dat hij ondernemer wilde worden. “Mijn tweelingbroer en mijn zusjes hebben alle drie gestudeerd; ik was er, na vier verschillende middelbare scholen, wel achter dat studeren niet mijn ding was. Ik ben op mijn 23e gaan werken, als optiehandelaar op beursplein 5, het kapitalistisch walhalla. Na 6 jaar beurs en 4 jaar in het vastgoed begon ik iets te missen. Het werk was geweldig, maar je werkt alleen met dezelfde soort mensen met primair een financiële drijfveer – net als ikzelf. Na verloop van tijd begon ik steeds meer te missen. En na een jaar zoeken kwam met GreenFox ineens alles samen.”

De Leede is, achteraf gezien, eigenlijk altijd op zoek geweest naar meer zinvol werk. “Dus toen ik eenmaal wist dat ik een ondernemer was, wilde ik ook zinvol ondernemen! Met Uit Je Eigen Stad staan we als onderneming letterlijk en figuurlijk midden in de samenleving. Van een verwaarloosd rangeerterrein hebben we een fijne plek weten te maken, waar onze buren buiten kunnen zijn en kunnen genieten van ter plaatse geproduceerd voedsel. Ze zien ook met eigen ogen hoe dat voedsel tot stand komt. En ook onze minder fortuinlijke buren kunnen er een waardevolle bijdrage leveren; aan onze onderneming en aan de samenleving daar omheen.”

“Wij helpen bedrijven, openbare gebouwen en fabrieken energie, geld én het milieu te sparen, met zuiniger verlichtingssystemen,” legt Deurloo uit. “Onze methode verduurzaamt bestaande verlichtingsystemen. Daar komt veel repeterend werk bij kijken – reden voor een pilot bij de werkvoorziening in Dordrecht. De medewerkers waren meteen enthousiast en maakten reclame bij andere werkvoorzieningen. Inmiddels werken we met sociale werkplaatsen in 25 gemeenten. GreenFox gelooft dan ook niet meer in ‘afstand tot de arbeidsmarkt’: iedereen is uniek en kan een unieke bijdrage leveren.”

Uit Je Eigen Stad
Samen met Bas de Groot en Johan Bosman begon Huibert de Leede in 2012 met Uit Je Eigen Stad. Het is een zogenaamd stadslandbouwbedrijf, gevestigd op een voorheen braakliggend terrein middenin Rotterdam, dat vooral lokaal geproduceerd voedsel verkoopt en serveert in het eigen restaurant. Je kunt er ervaren hoe voedsel wordt geproduceerd, hoe het voelt, ruikt en smaakt. Uit Je Eigen Stad is expliciet een sociale onderneming die winst moet maken, maar de maatschappelijke missie altijd voorop stelt. www.uitjeeigenstad.nl

Kritische succesfactoren voor een sociale onderneming

De belangrijkste succesfactor voor een sociaal ondernemer, stelt De Leede, is focus. “Wij wilden aanvankelijk meteen te veel tegelijk: een horecaonderneming én een productiebedrijf zijn, met vleeskippen, legkippen, groente, fruit, vis, etc. Dat is de belangrijkste les die wij geleerd hebben: focus, hou je bij de kern. En: vergeet niet de zakelijke kant van je organisatie, de cijfers moeten kloppen. Idealen zijn top – maar die realiseer je zeker niet wanneer je failliet gaat.”

Deurloo is het daar mee eens, maar waarschuwt: winstmaximalisatie en sociaal ondernemen gaan niet samen. “Impact first! Bij ons is winst een middel en geen doel. Soms moet je gaan voor de missie, ten kosten van de winst.”
De Leede: “Je bent gauw geneigd allerlei gave nieuwe dingen op te zetten, die bijdragen aan je maatschappelijke missie, die nog meer kringlopen sluiten bijvoorbeeld. Maar uiteindelijk is voor elke onderneming continuïteit cruciaal. Van daaruit kun je dan weer kijken wat je op kunt pakken.

Naast die focus kun je niet zonder een sterke drive om door te gaan. Sociale ondernemingen zijn nieuw; dat maakt het soms lastig uit te leggen aan partijen die je ook als sociaal ondernemer nodig hebt. Dat winst maken best samen kan gaan met een sociale ‘mission statement’.”

Deurloo: “Een wijdverbreid vooroordeel is dat sociaal ondernemen minder zou kosten, vanwege subsidies en dergelijke. Het tegendeel is waar. De kosten liggen in het begin een stuk hoger. Wij werken met mensen met een veronderstelde afstand tot de arbeidsmarkt en moeten hen de eerste 2 tot 4 weken intensief trainen en begeleiden. Dat zijn forse investeringen en schrikt banken en andere investeerders meteen al af.”

Ondernemen is leren en doorzetten

Bij sociale ondernemingen loopt niet alles meteen van een leien dakje. “Bij ons bleek al het eerste jaar dat we in het eerste bedrijfsmodel te weinig omzet draaiden,” moet De Leede bekennen. “De drie oprichters verschilden van mening over hoe nu verder. Het bedrijf haperde, het werd een soort langspeelplaat die bleef hangen. Dat duurde bijna een jaar, tot een van de drie initiatiefnemers opstapte en zijn plaats werd ingenomen door twee horecaondernemers. Dat bracht nieuwe energie, en ook financieel konden we toen weer vooruit.”

Ook Deurloo weet: “Als ondernemer moet je je fouten koesteren. Dat is je leerschool. Mijn grootste rampen werden opgevolgd door mijn grootste overwinningen. Ons belangrijkste leermoment

“Wij wilden aanvankelijk te veel tegelijk: een horecaonderneming én een productiebedrijf.”

bij GreenFox was dat we begonnen met verkeerde techniek, van een niet bij ons passende ontwikkelaar. Vanuit ons verantwoordelijkheidsgevoel tegenover onze eerste opdrachtgever moesten we snel met een betere oplossing komen – en dat is onze succesvolle GreenFox methode geworden.”

“Ons stadslandbouwbedrijf bestaat nu uit een restaurantgedeelte en een productie-unit,” vertelt De Leede. “Het eerste deel heeft eigenlijk vanaf het begin goed gedraaid. Het lek boven krijgen bij de productie was de grootste uitdaging. Ondernemen is ook: blijven innoveren. Dit jaar zijn we gestart met een educatief programma, waarmee Rotterdammers een opleiding ‘biologisch tuinieren’ kunnen volgen. Binnen een paar weken zijn alle veertig plekken verkocht en hebben we het verlieslatende gat in de productie gedicht.”

Deurloo: “Elke tegenslag heeft ons eigenlijk enorm geinspireerd. Wij kregen eerst van alle kanten te horen dat onze werkwijze niet uitvoerbaar zou zijn met die sociale werkplaatsen. Dat heeft ons enorm gemotiveerd, om te laten zien dat het juist wél kon. En gelukkig hebben ‘onze’ medewerkers ons niet laten vallen. Ze zijn echt uitmuntend in hun specialisme, het verduurzamen van verlichting. Zo maken ze niet alleen reclame voor onze technologie, maar ook voor zichzelf.”

Sociaal ondernemen blijft wel ondernemen

“Let wel op – de kosten van een sociale onderneming kunnen hoger zijn dan bij een alleen op winst gericht bedrijf,” vervolgt Deurloo. “Er zijn geregeld discussies over geld versus impact. Wij kiezen duidelijk voor impact first. Ook als de kosten hoger zijn. Er zullen ook altijd bedrijven opduiken, die je concept kopiëren en minder sociaal gaan uitvoeren. Ze zijn dan misschien goedkoper en worden een geduchte concurrent. Mijn advies is: hou vast aan je sociale drive, aan het motto impact first. Bedrijven die alleen maar winst maken zijn arme bedrijven, zei Henry Ford al.” “Wij krijgen wekelijks verzoeken om hulp van mensen die ‘iets met stadslandbouw’ willen,” reageert De Leede. “Ze hebben dan ‘best wel’ een plan – maar dat is te vaak niet goed doorgerekend of het uiteindelijk ook een rendabele onderneming oplevert. In je enthousiasme maak je de dingen snel mooier dan ze in werkelijkheid zijn. Uiteindelijk krijg je dat als ondernemer keihard terug. En het eerste wat dan niet meer betaald wordt is natuurlijk je eigen salaris.”

“Ja,” beaamt Deurloo, “sociaal ondernemen is en blijft keihard knokken, en er vol voor gaan. Geen romantische verhalen, maar bloed, zweet en tranen. Ons advies voor elke sociaal ondernemer is simpel: win zoveel mogelijk informatie in. GreenFox heeft heel veel steun gehad van Social Enterprise NL, MVO Nederland en De Normaalste Zaak. Maar vergeet ook de ministeries niet, zoals dat van Economische Zaken en het Ministerie van I&M. Sociaal ondernemen blijft veruit de leukste manier van ondernemen. Sociaal ondernemen voegt iets toe, iets wat niet in geld is uit te drukken. Het is onbetaalbaar en ik begin dan ook elke dag trots aan mijn werk. Wat wij met GreenFox, en De Leede met Uit Je Eigen Stad, toevoegen, dat is niet in euro’s uit te drukken. Samen met onze medewerkers, onze klanten en onze vrienden maken wij het verschil. Door sociaal te ondernemen!”

GreenFox
Renzo Deurloo startte in 2009 GreenFox, een bedrijf dat via een unieke ombouwmethode oude TL-armaturen geschikt maakt voor de modernste lampen, die de helft minder energie gebruiken en minder belastend zijn voor het milieu. GreenFox besteedt het werk uit aan ruim twintig sociale werkplaatsen in 25 gemeenten en dat aantal breidt zich nog uit. Bekende klanten zijn bijvoorbeeld het ministerie van I&M, de RAI, TNO, IBM, Rijksgebouwendienst, Cofely, ABN AMRO en het Haagse stadhuis.